فروشگاه اینترنتی آوازک
0 محصولات نمایش سبد خرید

سبد خرید شما خالی است.

آشنایی با دستگاه های موسیقی ایرانی

آشنایی با دستگاه های موسیقی ایرانی

آشنایی با دستگاه های موسیقی ایرانی

ما از کودکی با موسیقی سنتی ایرانی بزرگ شده‌ایم، از هر آهنگ آن خاطره داریم و با شنیدن هر کدام از این آهنگ‌ها احساس متفاوتی به ما دست می‌دهد. اما چه چیزی باعث می‌شود تا ما با شنیدن یک آهنگ احساس شادی یا غم کنیم؟ به یاد منطقه‌ای از ایران بیفتیم؟ در واقع بخشی از این احساسات به خاطر تفاوت در ساختار دستگاه های موسیقی ایرانی، اتفاق می‌افتند.

ما قبلا در مجله آوازک درباره سبک های موسیقی جهان صحبت کردیم. در این مطلب قصد داریم انواع دستگاه های موسیقی در ایران و ویژگی‌های آن‌ها را برایتان شرح دهیم. اگر شما هم می‌خواهید بدانید دستگاه های موسیقی ایران چندتاست؟ در ادامه مطلب همراه آوازک باشید تا ما پاسخ سوال‌هایتان را با شما به اشتراک بگذاریم.

دستگاه های موسیقی ایرانی چیست؟

به بیانی ساده می‌توان دستگاه موسیقی ایرانی را مجموعه‌ای از چند گوشه (مقام) دانست که در گام، فاصله و کوک مشخص، با یکدیگر هماهنگی دارند. با قرارگیری این گوشه‌ها در کنار هم، یک دستگاه ساخته می‌شود و حال و هوایی خاص را به شنونده القا می‌کند. مثل حس غم، شادی، حماسی، امید و… . اما شاید این سوال برای شما پیش آید که گوشه چیست؟ کوچک ترین جز موسیقی ایرانی را گوشه یا مقام می‌گوییم و شامل ملودی‌هایی می‌شود که از یک ساز یا آواز خواندن فردی به گوش ما می‌رسد.

طبق تقسیم بندی‌های رایج، موسیقی ایرانی از ۷ دستگاه و ۵ آواز تشکیل شده است و در ادامه به توضیح هر کدام می‌پردازیم.

لیست دستگاه های موسیقی ایرانی

  1. دستگاه شور

    دستگاه موسیقی شور

دستگاه شور را می‌توان مهم ترین دستگاه موسیقی ایرانی و مادر دستگاه های دیگر به شمار آورد، زیرا بیشتر آوازهایی که خوانندگان ایرانی می‌خوانند، در مایه‌های آواز این دستگاه قرار می‌گیرند. از طرفی بسیاری از قطعه‌های موسیقی مثل چهار مضراب‌ها، تصنیف‌ها و آوازهای اصلی، بر اساس دستگاه شور ساخته می‌شوند. به علاوه یکی از بزرگ ترین دستگاه های موسیقی ایرانی به شمار می‌رود که اغلب نغمه‌های عشایر و طوایف در زمینه آن قرار می‌گیرند. دستگاه شور ۴ آواز ابوعطا، افشاری، بیات ترک و دشتی را شامل می‌شود، که ریشه عمیقی در فرهنگ ایرانی دارند و عرفان و تصوف ایرانی را به نمایش می‌گذارند.

  • آواز ابوعطا: این آواز لطافت و زیبایی خاصی دارد و در بین بیشتر مردم آشناست.
  • آواز افشاری: آوازی تاثیرگذار و دردناک است که به خوبی غم و درد درونی را بیان می‌کند.
  • آواز بیات ترک: این آواز حالتی یک نواخت دارد و همانند آواز ابوعطا، بین عامه مردم رایج است.
  • آواز دشتی: این نغمه یکی از زیباترین آوازها در دستگاه های موسیقی ایرانی به شمار می‌رود. احتمالا نام دشتی را زیاد شنیده باشید، نغمه‌ای که بیشتر توسط چوپانان و به شکلی اندوهناک خوانده می‌شود. این آواز احتمالا به چوپانان دشتستان (در بوشهر و در نزدیکی فارس) مربوط می‌شود که امرزه گسترش یافته و با کمی تغییر، بین مردم گیلان هم رواج پیدا کرده است.
  1. دستگاه همایون دستگاه موسیقی همایون

    یکی دیگر از بزرگ ترین دستگاه های موسیقی ایرانی، همایون است که با زیبایی خاص خود در بین مردم محبوبیت زیادی دارد. همایون به شکلی باشکوه و مجلل بیان می‌شود و در عین حال زیبا و دلربا هم هست. از نغمه‌های این دستگاه در موسیقی زورخانه نیز استفاده می‌شود. البته این دستگاه از میزان حزن و غم بالایی برخوردار است و با گوش دادن به آن شاید احساس اندوهی عمیق شما را فرا بگیرد. در این دستگاه از یک گام ویژه استفاده شده و در گام بالارونده و پایین رونده تفاوت وجود دارد. همین موضوع باعث شده تا دستگاه همایون را به عنوان خاص ترین دستگاه موسیقی ایرانی بدانیم.

  • آواز بیات اصفهان: این آواز ریتمی بین شاد و غمگین دارد و یکی از آوازهای قدیمی ایرانی به حساب می‌آید. البته با اینکه بیشتر موسیقیدانان معتقدند که آواز بیات اصفهان متعلق به دستگاه همایون است، ولی با این حال تعداد کمی از صاحب نظران این آواز را به دستگاه شور نسبت می‌دهند.
  1. دستگاه نوا

    دستگاه موسیقی نوا

در بین دستگاه های موسیقی ایرانی، نوا از همه متعادل‌تر است. زیرا نه ریتم بسیار شادی دارد و نه شما را خیلی غمگین می‌کند، به طور معمول موسیقی ملایمی را به وجود می‌آورد. گاهی اوقات آن را در آخر مجالس پخش می‌کنند و گاهی هم اشعاری عارفانه مانند شعرهای حافظ را برای آن انتخاب می‌کنند، زیرا ترکیب آهنگ نوا و اشعار عارفانه حسی تاثیرگذار در شنونده به وجود می‌آورد. خوب است بدانید که این دستگاه به دستگاه شور شباهت زیادی دارد و برای تشخیص آن دو، نیاز به آگاهی و دانش بیشتری دارید.

  1. دستگاه ماهور

    دستگاه موسیقی ملهور

به طور کلی نغمه‌هایی که در زمینه ماهور خوانده می‌شوند، ریتمی شاد دارند و در عیدها و جشن‌ها نواخته می‌شوند. ماهور یکی دیگر از انواع دستگاه های موسیقی ایرانی است که گاهی نیز از آن برای القا کردن حس دلیری، شجاعت، ابهت و وقار استفاده می‌کنند. برخی از زبان شناسان معتقدند که این واژه از کلمه “ماژور” گرفته شده است. به همین دلیل این دستگاه شباهت‌هایی را با موسیقی غربی دارد و از این رو جوانان بیشتری طرفدار آن هستند. هر بخش از دستگاه ماهور به موسیقی یک منطقه از ایران نزدیک‌تر است. بخشی به موسیقی آذری و آذربایجان، بخش دیگر به موسیقی سیستان و بلوچستان و آخرین بخش هم به مناطقی از خوزستان و لرستان شباهت دارد. همچنین این دستگاه به دلیل وجود گوشه‌های متنوع، در سه بخش زیر، میانی و بم، قابلیت اجرا کردن را دارد.

  1. دستگاه سه گاه

    دستگاه موسیقی سه گام

سه گاه یکی دیگر از دستگاه های موسیقی ایرانی است که به بیان احساس اندوه و غم می‌پردازد. این احساس به حدی زیاد است که روح الله خالقی در کتاب نظری به موسیقی، می‌گوید که:” نغمه سه گاه مرتبط با مصیبت‌های نیاکان ما است و سه گاه آوازی بی نهایت جان سوز است که ریشه و بنیاد آدمی را از جا می‌کند”. البته برخی هم نظر دیگری دارند، آن را درد و غمی بیان می‌کنند که در نهایت به امید و آغاز روشنایی می‌رسد.

  1. دستگاه چهارگاه

با اینکه سه گاه و چهارگاه با هم پیوستگی خاص دارند، ولی با این حال گوشه‌های آن‌ها متفاوت هستند و برخی از گوشه‌های چهارگاه اصلا در دستگاه سه گاه نواخته نمی‌شوند. در واقع مقام‌های این دو به قدری با هم فرق دارند که در هیچ یک از دیگر دستگاه های موسیقی ایرانی، شاهد این تفاوت نیستیم. بعضی از موسیقیدانان بر این باورند که دستگاه چهارگاه نسبت به دستگاه شور، قدمت بیشتری دارد و باید چهارگاه را به عنوان دستگاه اصلی بشناسیم. این دستگاه تمام ویژگی‌ها و حالت‌های موسیقی ایرانی را به نمایش می‌گذارد و صفات گام‌های ایرانی، به طور خالص در آن وجود دارند. پس با توجه به این ویژگی‌ها اگر با دیدی علمی نگاه کنیم، چهارگاه را می‌توان یکی از زیباترین و اصلی ترین دستگاه‌ها دانست.

  1. راست پنجگاه

    انواع موسیقی ایرانی

در حقیقت موسیقیدانان این دستگاه را ترکیبی از تمامی دستگاه های موسیقی ایرانی می‌دانند. برخی آن را به عنوان دستگاهی آموزشی به حساب می‌آورند، که نوازندگان با یادگیری آن بتوانند، رموز مرکب خوانی و مرکب نوازی را بیشتر بشناسند. تمامی احساساتی که در باقی مقام‌ها و دستگاه‌ها وجود دارند، در راست پنجگاه قابل اجرا هستند. در این دستگاه می‌توان همه‌ی ویژگی‌های آوازها و مقام‌های دیگر را ایجاد کرد. البته بین تمامی دستگاه های موسیقی، راست پنجگاه کمتر اجرا می‌شود.

موسیقی ایرانی سرشار از حرف‌های نگفته است که با ویژگی‌های خاص خود هر انسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این مطلب ما تنها به بخشی از آهنگ‌های سنتی که گوش می‌دهیم، پرداختیم. در مطالب آینده همراه ما باشید تا در مورد موسیقی ایرانی مقالات بیشتری را با شما به اشتراک بگذاریم. علاوه بر این، چنانچه به دنبال خرید تجهیزات صوتی مانند خرید میکروفن ارزان قیمت و خرید باند و بلندگو هستید، می‌توانید با شماره ۰۲۱۶۶۷۱۸۲۱۵ تماس بگیرید و پس از دریافت راهنمایی، وسیله مورد نظرتان را با کیفیتی عالی خریداری کنید.

 

0
دیدگاه‌های نوشته

*
*